Strona główna → Baza wiedzy → Słownik

Słownik pojęć ESG

Około 40 pojęć prostym językiem, w sześciu grupach. Znacznik „wymóg" oznacza, że za pojęciem stoi obowiązek prawny — reszta to ramy, metody i dobre praktyki. To rozróżnienie bywa ważniejsze niż sama definicja.

stan na 26.07.2026 materiał edukacyjny, nie porada prawna

Brak pojęć pasujących do zapytania — spróbuj krótszej frazy.

PRAWO

Ramy prawne

ESG
Environmental, Social, Governance — środowisko, społeczeństwo, ład korporacyjny. Zbiorcza nazwa obszaru; sama w sobie nie jest przepisem.
CSRD wymóg
Dyrektywa o sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju (2022/2464). Nakłada na duże firmy obowiązek raportowania wg standardów ESRS, z atestacją biegłego. Zastąpiła NFRD.
NFRD
Poprzedniczka CSRD (2014/95) — raportowanie niefinansowe „opisz albo wyjaśnij", bez jednolitych standardów. Historyczna, ale spotykana w starszych materiałach.
ESRS wymóg
Europejskie Standardy Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (rozp. delegowane 2023/2772) — mówią DOKŁADNIE, co ujawnić: standardy przekrojowe (ESRS 1, ESRS 2) i tematyczne (E1–E5, S1–S4, G1). W 2026 r. KE przyjęła ich rewizję — trwa okres przejściowy legislacji.
Omnibus I wymóg
Dyrektywa 2026/470 upraszczająca pakiet ESG: podniosła progi CSRD (obowiązek dopiero od >1000 pracowników i >450 mln EUR obrotu, od lat obrotowych 2027+) i zawiesiła m.in. obowiązek tagowania XBRL do czasu nowej taksonomii ESEF.
„Stop-the-clock" wymóg
Dyrektywa 2025/794 odraczająca obowiązki: druga fala CSRD raportuje za lata od 2027, trzecia od 2028. Pierwszy krok pakietu Omnibus.
Fale CSRD wymóg
Etapy wchodzenia obowiązku: fala 1 — najwięksi (wcześniej objęci NFRD), fale 2–3 — kolejne grupy, po odroczeniach i nowych progach Omnibusa.
CSDDD wymóg
Dyrektywa o należytej staranności (2024/1760) — obowiązki badania łańcucha wartości dla największych firm (po Omnibus I: >5000 pracowników i >1,5 mld EUR), z odroczonym startem.
EFRAG
Europejska Grupa Doradcza ds. Sprawozdawczości Finansowej — ciało, które opracowuje projekty ESRS i taksonomię cyfrową dla KE.
EUR-Lex
Oficjalna baza prawa UE. Rozstrzyga brzmienie aktu; wersja „skonsolidowana" scala akt ze zmianami na daną datę.
RAPORT

Raportowanie ESRS

Podwójna istotność (DMA) wymóg
Analiza rozstrzygająca, KTÓRE tematy firma raportuje. Dwie osie: wpływ firmy na świat (istotność wpływu) i wpływ świata na finanse firmy (istotność finansowa). Temat istotny na którejkolwiek osi → raportowany.
Datapoint wymóg
Pojedyncze, nazwane ujawnienie z ESRS (np. „przyczyny dyskryminacji objęte polityką") — z własną podstawą prawną (paragrafem standardu). Raport to setki datapointów.
MDR-P / MDR-A / MDR-T wymóg
Minimalne wymogi ujawnień o Politykach / Działaniach / Celach (ESRS 2) — wspólny szkielet: co polityka reguluje, kto odpowiada, jakie działania i mierzalne cele za nią idą.
Comply-or-explain
Zasada „zastosuj albo wyjaśnij": ESRS często nie każe czegoś MIEĆ (np. polityki), każe UJAWNIĆ, że się tego nie ma — czasem z terminem wdrożenia.
Luka danych
Jawne oznaczenie „tej liczby nie znamy, bo…" zamiast szacunku „mniej więcej". W rzetelnym raporcie luka z powodem jest lepsza niż zgadnięta wartość.
Atestacja wymóg
Weryfikacja raportu CSRD przez biegłego rewidenta (na start: ograniczona pewność, limited assurance). Raport musi być „oddawalny biegłemu" — z dowodem na każdą liczbę.
VSME
Dobrowolny standard raportowania dla MŚP (EFRAG): moduł podstawowy + kompleksowy. Typowe zastosowanie: odpowiedź mniejszej firmy na pytania dużego kontrahenta objętego CSRD.
LSME
Projektowany standard dla notowanych MŚP — prace zakończone bez formalnego przyjęcia; po Omnibus I obowiązkowe raportowanie MŚP zniknęło z pakietu.
XBRL / iXBRL / ESEF
Cyfrowe „otagowanie" raportu, by maszyny czytały liczby. Obowiązek tagowania raportów zrównoważonego rozwoju jest ZAWIESZONY (Omnibus I) do czasu nowej taksonomii cyfrowej.
EMISJE

Emisje

Zakres 1 (Scope 1)
Emisje bezpośrednie z tego, co firma sama spala i posiada: kotły, piece, flota, wycieki czynników chłodniczych.
Zakres 2 (Scope 2)
Emisje z wytworzenia kupowanej energii (prąd, ciepło). Liczone dwiema metodami: location-based (średnia sieci) i market-based (wg umów zakupu energii).
Zakres 3 (Scope 3)
Emisje łańcucha wartości — dostawcy, transport, użytkowanie produktów. Zwykle największy i najtrudniejszy kawałek; stąd ankiety wysyłane dostawcom.
CO₂e
Ekwiwalent CO₂ — wspólna jednostka dla różnych gazów cieplarnianych (metan, podtlenek azotu…), przeliczonych wg ich potencjału cieplarnianego.
Wskaźnik emisyjności (emission factor)
Przelicznik „ilość → emisje" (np. kg CO₂e na litr paliwa). Zawsze z wersją i źródłem (np. KOBiZE dla Polski, DEFRA dla wielu kategorii) — zmiana wskaźnika zmienia wynik.
Metoda wydatkowa (spend-based)
Szacowanie emisji Zakresu 3 z kwot wydatków (zł → CO₂e). Najmniej dokładna; ustępuje danym rzeczywistym od dostawcy, gdy te się pojawią.
TAKSONOMIA

Taksonomia UE

Taksonomia wymóg
Rozporządzenie 2020/852 — słownik działalności „zrównoważonych środowiskowo" i obowiązek ujawnienia, jaka część obrotu/CapEx/OpEx go spełnia. Przewodnik krok po kroku →
Kwalifikowalność vs zgodność
Kwalifikowalna (eligible) = typ działalności jest w słowniku. Zgodna (aligned) = przechodzi wszystkie cztery testy art. 3. Mylenie tych dwóch to najczęstszy błąd taksonomii.
DNSH wymóg
„Do no significant harm" — działalność wspierająca jeden cel środowiskowy nie może istotnie szkodzić pozostałym pięciu. Oceniane per działalność × cel.
Minimalne gwarancje wymóg
Art. 18: procedury należytej staranności całej firmy zgodne z wytycznymi OECD, UNGP, deklaracją MOP i Międzynarodową kartą praw człowieka. Bez nich przychodu nie wolno nazwać zrównoważonym.
PKD / NACE
Klasyfikacje działalności: unijna NACE i polska PKD 2025 (z literą podklasy, np. 10.71.Z; zgodna z NACE do 4 znaków). Kody z KRS/CEIDG to format PKD — to poprawne, nie „błędny NACE".
CBAM

CBAM

CBAM wymóg
Graniczny mechanizm węglowy (rozp. 2023/956) — opłata od emisji wbudowanych w importowane towary (cement, stal, aluminium, nawozy, energia, wodór). Przewodnik dla importerów →
Upoważniony zgłaszający CBAM wymóg
Status wymagany od 1.01.2026 do importu towarów objętych CBAM. Warunek wstępny — bez niego nie ma czego raportować, bo nie wolno importować.
Emisje wbudowane
Emisje z produkcji importowanego towaru. Ustalane z danych rzeczywistych producenta albo — w ich braku — z wartości domyślnych KE (drożejących z czasem przez narzut).
Kod CN
Kod Nomenklatury scalonej z dokumentów celnych — rozstrzyga, czy towar jest objęty CBAM i którą wartość domyślną stosować.
POJĘCIA

Wokół raportu

Interesariusze
Wszyscy, na których firma wpływa i którzy wpływają na nią: pracownicy, dostawcy, klienci, społeczności, inwestorzy. ESRS każe uwzględniać ich perspektywę w analizie istotności.
Łańcuch wartości
Wszystko przed firmą (dostawcy, surowce) i po niej (dystrybucja, użytkowanie, utylizacja). Wiele ujawnień ESRS obejmuje łańcuch, nie tylko własne cztery ściany.
GOZ
Gospodarka o obiegu zamkniętym — projektowanie tak, by zasoby krążyły (ponowne użycie, recykling), zamiast kończyć jako odpad. Temat standardu E5.
Znak wodny „PROJEKT DO SPRAWDZENIA"
Konwencja platformy: każdy wygenerowany dokument (np. projekt polityki) nosi jawne oznaczenie, że wymaga przeglądu i zatwierdzenia przez człowieka — niezależnie od stopnia uzupełnienia danych.
Materiał edukacyjny — nie stanowi porady prawnej; rozstrzyga tekst aktu z EUR-Lex. ← baza wiedzy oś czasu regulacji → wzorcowy raport →